Jednym z trudniejszych zadań rodzica jest pogodzenie wszystkich życiowych ról i zachowanie między nimi równowagi. Z oczywistych względów to kobieta musi zrezygnować z pracy, czasem jeszcze na długo przed rozwiązaniem ciąży. Po narodzinach przez pierwsze miesiące naturalnie to mama zostaje z dzieckiem.
Duża część kobiet decyduje się na przedłużenie tego okresu i skorzystanie z urlopu rodzicielskiego. Zgodnie z danymi statystycznymi ze stron rządowych oraz Głównego Urzędu Statystycznego, decydujących się na to jest około 50–55% kobiet. Statystyka wskazuje również na to, że udział ojców w korzystaniu z urlopu rodzicielskiego wynosi jedynie około 1%. Ostatecznie kobiety rezygnują z pracy często na kilka lat. Dane te jasno wskazują na to, że to głównie mamy decydują się na pozostanie w domu z dziećmi, co automatycznie wyklucza je na pewien czas z pracy zawodowej.
Powrót mamy do pracy po tym czasie może być jednym z najważniejszych i najbardziej emocjonalnie złożonych wydarzeń w życiu rodziny. To czas, w którym kobieta musi zacząć mierzyć się z dodatkowymi i nowymi wyzwaniami. Zatem staje przed zadaniem zredefiniowania ról społecznych, ponieważ zaczyna pełnić nie tylko rolę związaną z macierzyństwem, partnerstwem i prowadzeniem gospodarstwa domowego, ale także z pracą zawodową. W tym momencie podejmuje próbę znalezienia równowagi między życiem zawodowym i rodzinnym.
Powrót do pracy po dłuższej przerwie to dla wielu z nas emocjonujący moment. Dla mam ponadto jest on często pełen sprzecznych uczuć. Z jednej strony pojawia się radość i satysfakcja z powrotu do zawodowych wyzwań, realizacji własnych celów oraz niezależności finansowej. Z drugiej strony mamy mogą odczuwać obawy, niepewność oraz smutek związany z rozłąką z dzieckiem i koniecznością adaptacji do nowego otoczenia. Jest to więc niezwykle ważny etap w życiu każdej mamy oraz jej rodziny. Warto przyjrzeć się temu procesowi bliżej, aby lepiej zrozumieć, co towarzyszy mamom podczas tego przełomowego momentu. Pozwoli to również wskazać, w jaki sposób mogą sobie z nim radzić, dbając jednocześnie o własne samopoczucie i relacje rodzinne.
Badania dotyczące emocji pojawiających się w momencie powrotu do pracy po przerwie związanej z narodzinami dziecka wskazują, że u mam pojawiają się takie emocje jak: strach, radość, ekscytacja, smutek czy złość. Jednak istotne jest to, że bardzo często pojawia się w nich kilka sprzecznych uczuć.
Ambiwalencja emocjonalna – radość i lęk
Według Wielkiego Słownika Języka Polskiego ambiwalencja to przeżywanie w tym samym czasie dwóch przeciwstawnych uczuć w stosunku do jednej rzeczy, osoby czy sytuacji.
U mam z jednej strony pojawia się radość i ekscytacja związana z możliwością powrotu do aktywności zawodowej, rozwoju osobistego, kontaktów społecznych i samorealizacji. Z drugiej strony, równie silne są uczucia lęku, niepewności i smutku wynikające z rozstania z dzieckiem, obaw o jego dobrostan oraz własne kompetencje po dłuższej nieobecności w pracy. Lęk związany jest także z nieprzewidywalnymi sytuacjami dotyczącymi dziecka, takimi jak choroba. Zgodnie z danymi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych to mamy częściej opiekują się dzieckiem w czasie choroby, w związku z czym częściej są im wystawiane zwolnienia lekarskie. Badania pokazują, że aż 54% kobiet odczuwa niepewność w związku z powrotem do pracy.
Poczucie winy i utraty
Poczucie winy jest jedną z najtrudniejszych emocji. Odnosi się bowiem do naszego zachowania i wyborów, które podejmujemy. Trudno więc obwiniać kogoś innego za odczuwanie poczucia winy. W przypadku mam pozostawiających swoje dziecko po dłuższym okresie przebywania z nim praktycznie 24 godziny na dobę ta emocja odnosi się do wieku aspektów. mamy mogą mieć wrażenie, że opuszczają dziecko, nie myślą o jego potrzebach. To wynika nie tylko z troski i miłości do dziecka, ale także z narzucanych przez społeczeństwo przekonań i presji kulturowej, zgodnie z którymi dobra mama, to taka, która nie zostawia dziecka. Mamy mogą odczuwać żal, że ich praca ogranicza czas spędzany z dzieckiem, co może prowadzić do pominięcia ważnych etapów jego rozwoju (pierwsze słowa, kroki, zabawne czynności czy trudne momenty). Poczucie winy nie odnosi się więc tylko do dziecka, ale także do partnera, rodziny, a w szczególności do samej siebie. Aspektem, który wzmacnia to uczucie jest coraz większa świadomość kobiet na temat samorealizacji, niezależności i rozwoju ich aspiracji, co z kolei wywołuje presję na nie, by rozwijać te obszary.
Stres adaptacyjny i syndrom oszustki
Wyżej wspomniane zredefiniowanie ról społecznych może powodować trudności adaptacyjne do nowych warunków. Pracująca mama musi na nowo zorganizować swój dzień, pogodzić obowiązki rodzinne i zawodowe, a także zmierzyć się z nowymi wyzwaniami w miejscu pracy. Wówczas może pojawić się tzw. syndrom oszustki (ang. impostor syndrome) – poczucie, że po dłuższej przerwie zawodowej nie jest się wystarczająco kompetentną, by sprostać wymaganiom pracodawcy.
Zmiany w relacjach rodzinnych
Jak już wcześniej wspomniano powrót mamy do pracy wpływa na całą rodzinę. Ograniczenie czasu spędzanego przez mamę w domu wymusza reorganizację funkcjonowania całej rodziny. Następuje zmiana podziału obowiązków domowych i rodzicielskich, co wpływa na konieczność adaptacji do nowej sytuacji nie tylko mamy. Może to prowadzić do napięć i konfliktów, a także stresu u dziecka, które do tej pory miało głównie kontakt z mamą.
Satysfakcja i poczucie sprawczości
Powrót do pracy nie jest podyktowany jedynie finansami, ale również chęcią dalszego rozwoju, rozwijania pasji i zainteresowań oraz utrzymywania kontaktów społecznych, co jest naturalną częścią ludzkiego życia. Mamy powracające do pracy doświadczają także satysfakcji. Praca daje im nie tylko niezależność finansową, lecz także poczucie sprawczości i wpływu na własne życie. Powrót do pracy jest więc sposobem na zmniejszenie ryzyka poczucia izolacji społecznej i urozmaicenie codzienności, co może korzystnie wpływać na zdrowie psychiczne.
Strategie radzenia sobie z doświadczanymi emocjami
Poradniki dla rodziców są pomocne w trudnościach pojawiających się po narodzinach dziecka. Warto jednak pamiętać, że każda sytuacja jest inna i nie każda rada będzie odpowiednia dla każdego rodzica. Istnieje jednak kilka kluczowych wskazówek, które mogą być przydatne dla większości rodziców.
Planowanie i organizacja czasu
Wcześniejsze przygotowanie planu dnia, tygodnia lub miesiąca pozwala ustalić priorytety i elastycznie podchodzić do nowych obowiązków. Ma to realny wpływ na lepsze zarządzanie czasem i zmniejszenie ryzyka stresu u wszystkich domowników. Przydatne będą narzędzia do planowania takie jak: kalendarze ścienne, plannery czy aplikacje.
Wsparcie społeczne
Problemy, które nas dotykają, stają się tym trudniejsze do pokonania, im bardziej czujemy się w nich osamotnieni. Korzystanie z pomocy partnera, rodziny i przyjaciół oraz grup wsparcia dla mam wracających do pracy może ułatwić proces adaptacji. Rozmowy, dzielenie się doświadczeniami oraz wzajemne wsparcie emocjonalne obniżają poziom lęku i poczucia osamotnienia.
Komunikacja z pracodawcą
Każdy człowiek ma inne potrzeby zawodowe. U kobiet wychowujących małe dzieci te potrzeby są szczególnie ściśle związane z dobrostanem ich pociech. Rozmowy z pracodawcą na temat potrzeb, elastycznego czasu pracy czy pracy zdalnej mogą znacznie ułatwić powrót do zawodowych obowiązków. Coraz więcej miejsc pracy wprowadza rozwiązania wspierające rodziców, takie jak elastyczne godziny pracy, możliwość pracy zdalnej czy dodatkowe dni wolne na opiekę nad dzieckiem. Szczerość i jasne przedstawienie swoich oczekiwań mogą pozytywnie wpłynąć na pracę i samopoczucie mamy.
Samoakceptacja
W każdej sekundzie życia towarzyszą nam emocje – przyjemne, nieprzyjemne, intensywne czy słabsze. Na raz możemy odczuwać jedną lub kilka emocji, nawet jeśli wydają się one sprzeczne (np. w przypadku ambiwalencji emocjonalnej). Jednak nie podlega wątpliwości, że odczuwamy je cały czas. Próba kontrolowania ich odczuwania nie przyniesie nigdy skutku, ponieważ emocje to proces przez nas niekontrolowany. Możemy jednak nauczyć się nimi zarządzać. Uznanie, że trudne emocje są naturalną częścią procesu adaptacji i nie należy ich wypierać, jest kluczowe. Powinniśmy pozwolić sobie odczuwać lęk, smutek czy złość, jednocześnie poszukując konstruktywnych sposobów radzenia sobie z tymi emocjami.
Dbanie o siebie
W codziennym zabieganiu często zapominamy o tym, jak ważna jest higiena psychiczna. Od czasu do czasu skupienie się na własnych zainteresowaniach, pasjach, relaksie, kontaktach z osobami spoza pracy i rodziny czy spacerach poprawi samopoczucie. To z kolei zwiększy produktywność w pracy oraz pozytywnie wpłynie na relacje w domu.
Szukanie profesjonalnej pomocy
Mimo najlepszych chęci i wdrożenia wszelkich działań prewencyjnych mających na celu zminimalizowanie trudności, czasem zdarza się, że nasze samopoczucie nie jest w najlepszej formie. W przypadku nasilonych trudności emocjonalnych warto skorzystać z pomocy psychologa lub psychoterapeuty. Profesjonalne wsparcie może pomóc lepiej zrozumieć własne emocje, wypracować skuteczne strategie radzenia sobie ze stresem oraz wzmocnić poczucie własnej wartości.
Skuteczne sposoby na regulację emocji, gdy mama wraca do pracy
Regulowanie emocji u mamy wracającej do pracy stanowi istotny aspekt jej procesu adaptacyjnego. Kluczowym elementem radzenia sobie z pojawiającymi się emocjami jest nauka ich akceptacji, umiejętność zarządzania nimi oraz korzystanie z dostępnych strategii wsparcia, takich jak planowanie, wsparcie społeczne czy dbanie o własne potrzeby. Warto zaznajomić się z metodami i technikami pomagającymi mamom skutecznie regulować emocje i lepiej przejść przez ten ważny i często trudny etap życia.
Nazwanie i zaakceptowanie swoich emocji
Pierwszym i niezwykle ważnym krokiem w procesie skutecznej regulacji emocji jest ich nazwanie. Często nie potrafimy zidentyfikować, co dokładnie odczuwamy. Warto wtedy zatrzymać się i dać sobie chwilę na świadome odczucie danej emocji. Ta świadomość pozwala lepiej zrozumieć siebie, zacząć rozmyślnie panować nad emocjami i podjąć skuteczne działania regulujące. Umożliwia to także akceptację i pełniejsze przeżywanie emocji, dając sobie przestrzeń i czas na ich przetworzenie. Akceptacja emocji tworzy solidną podstawę do ich zdrowego wyrażania i kontroli, co w dłuższej perspektywie przekłada się na lepszą równowagę emocjonalną i większą odporność na stres.
Zmiana perspektywy i interpretacji sytuacji
Zamiast koncentrować się na negatywnych aspektach rozłąki z dzieckiem, warto spojrzeć na powrót do pracy jako na okazję. Zdrowa dawka racjonalizacji własnych decyzji może pomóc spojrzeć na tę sytuację jako na szansę rozwoju, poprawę sytuacji materialnej czy zdobywanie nowych umiejętności. Dla dziecka także jest to czas na zdobywanie nowych doświadczeń – społecznych i poznawczych, których nie miało okazji zdobyć w domu. Taki sposób myślenia może skutecznie obniżyć poziom stresu u mamy, taty oraz samego dziecka.
Praca z oddechem i ciałem
Techniki oddechowe są skutecznym narzędziem w radzeniu sobie ze stresem zarówno w sytuacjach nagłych, jak i długoterminowo. Istnieje wiele metod, których skuteczność jest potwierdzona badaniami.
- Oddychanie przeponowe (brzuszne) – polega na świadomym, głębokim oddychaniu z wykorzystaniem przepony. Pozwala na głębokie dotlenienie organizmu, obniżenie poziomu kortyzolu, obniżenie ciśnienia krwi i relaksację, co w konsekwencji redukuje stres.
- Metoda 4-7-8 – polega na wdechu przez nos przez 4 sekundy, zatrzymaniu oddechu na 7 sekund, a następnie powolnym wydechu przez usta przez 8 sekund. Pomaga w szybkim wyciszeniu, poprawia sen i obniża napięcie.
- Oddychanie kwadratowe (box breathing) – polega na wykonywaniu oddechu w rytmie: wdech przez 4 sekundy, zatrzymanie na 4 sekundy, wydech przez 4 sekundy, zatrzymanie na 4 sekundy. Ta technika poprawia koncentrację i pomaga obniżyć napięcie.
- Oddech progresywny – łączy głęboki oddech z napięciem mięśni, polegając na napinaniu mięśni podczas wdechu i rozluźnianiu podczas wydechu. Redukuje napięcie mięśniowe i poprawia samopoczucie psychiczne.
Pozwolenie sobie na niedoskonałość
Pamiętajmy, że nie istnieje ideał i nikt nie jest doskonały. Popełnianie błędów jest naturalną częścią życia i stanowi ważny element nauki. Docenianie tego, co czyni nas wystarczająco dobrymi, pozwala zdjąć presję związaną z dążeniem do nierealistycznych ideałów i zmniejszyć poziom napięcia.
Podsumowanie
Powrót mamy do pracy to proces wielowymiarowy, w którym emocje odgrywają kluczową rolę. Kobiety doświadczają wiele emocji i muszą stawić czoła wielu nowym zadaniom i trudnościom. Jak wynika z badań i deklaracji samych mam powracających do pracy bardzo duże znaczenie ma wsparcie nie tylko bliskich, ale także osób będących w podobnej sytuacji. Indywidualne strategie radzenia sobie ze stresem i trudnościami pozwolą odpowiednio zarządzać emocjami, nie dopuszczając do ich nagromadzenia się i eskalacji reakcji. To umożliwia odnalezienie równowagi między życiem zawodowym a rodzinnym, co z kolei przekłada się na dobrostan całej rodziny.
Uświadomienie sobie, że nie jest się samemu w swoich przeżyciach, a emocje są naturalną reakcją na zmiany, znacząco wpływa na cały proces adaptacji do nowych warunków otoczenia. To natomiast pozwoli na pełne wykorzystanie potencjału, jaki niesie ze sobą łączenie ról mamy i pracownika.
Powrót mamy do pracy – polecana książeczka dla dzieci
Basia i mama w pracy – Z. Stanecka, M. Oklejak
Mama wraca do pracy – macierzyństwo i kariera zawodowa w praktyce – Adela Prochyra
Książka obrazuje jak pokonać lęk separacyjny, z kim zostawić dziecko, jak połączyć pracę z karmieniem piersią i jak nie wypaść z zawodowego obiegu. Napisana jest w fomie wywidau autorki z ekspertkami oraz mami.
Literatura:
- Urlopy i świadczenia związane z macierzyństwem i rodzicielstwem https://www.biznes.gov.pl/pl/portal/00136;
- Statystyka rynku pracy i wynagrodzeń – chrome-extension ://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://stat.gov.pl/files/gfx/portalinformacyjny/pl/defaultaktualnosci/5818/1/2/1/zeszyt_metodologiczny._statystyka_rynku_pracy_i_wynagrodzen.pdf;
- Rządowa Rada Ludnościowa – Uwarunkowania dzietności – chrome-extension ://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://kd.stat.gov.pl/images/publikacje/monografia-uwarunkowania_internet.pdf
- https://porady.pracuj.pl/praca/mama-wraca-do-pracy-jak-pokonac-lek-i-obawy.
- https://wsjp.pl/haslo/podglad/56615/ambiwalencja/5159277/postawa.
- Front-Dziurkowska, K., „Kobieta – matka i pracownik. Trudności w realizacji ról społecznych” [w:] K. Pujer (red.), Problemy nauk społecznych, humanistycznych, ekonomicznych: konteksty i wyzwania (s. 39–48). Wrocław: Exante. 2009.
- Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS), „Absencja chorobowa w 2022 roku”, „Absencja chorobowa w 2023 roku”.
- Dzwonkowska-Godula K. „Zostaję w domu – sytuacja kobiet zawieszających pracę zawodową po urodzeniu dziecka” [w:] Mama w pracy. Społeczne uwarunkowania powrotu kobiet na rynek pracy po przerwie związanej z wychowaniem dziecka. Łódź, 2009.
- Priorytety życiowe polskich kobiet – raport – ing -https://www.niebieskalinia.pl/aktualnosci/aktualnosci/priorytety-zyciowe-polskich-kobiet-raport-ing.
- Syndrom oszusta – komentarz ekspercki – https://www.umcs.pl/pl/aktualnosci,4622,syndrom-oszusta-komentarz-ekspercki,123078.chtm.
- Mikołajczyk, M., Stankowska, M., „Aktywność zawodowa a macierzyństwo”, Wyd. APS, Warszawa 2020.
- „Psychologiczne aspekty powrotu do pracy po urlopie macierzyńskim”, poradnictworodzinne.pl, 2025.
- Czernecka, J. „Praktyczne zalecenia” [w:] Mama w pracy. Społeczne uwarunkowania powrotu kobiet na rynek pracy po przerwie związanej z wychowaniem dziecka. Łódź, 2009.
- Mama wraca do pracy – bariery behawioralne i kierunki wsparcia – https://pie.net.pl/wp-content/uploads/2023/03/Mama-wraca-do-pracy.pdf.
- Strelau, J. (red.), Psychologia. Podręcznik akademicki, tom 2, 2007.
- Sęk, K. W. (2010). Psychologia zdrowia. Warszawa: PWN.
- Dunham, A. B. (2018). Relaksacja i techniki oddechowe. Warszawa: Harmonia.
- Żukowska, M. (2016). Techniki relaksacyjne. Wrocław: Elsevier.
- Sęk, J. (2015). Psychoterapia i techniki relaksacyjne. Kraków: Oficyna Wydawnicza Impuls.
